Бітімгершілік келісім: мақсаттары, нысаны және жасасу тәртібі

Бітімгершілік келісім дегеніміз не және ол не үшін қажет
Бітімгершілік келісім – бұл сот процесі шеңберінде жасалатын, дауды өзара қолайлы талаптармен реттеу туралы тараптардың келісімі.
Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі – ҚР АПК) 48-бабына сәйкес тараптар істі бітімгершілік келісіммен аяқтауға құқылы, ал ҚР АПК-нің 175-бабына сәйкес мұндай келісім процестің кез келген сатысында, оның ішінде сот актісін орындау сатысында да жасалуы мүмкін.

Негізгі мақсаты – дауды мәні бойынша сот шешімін шығармай-ақ реттеу.

Бітімгершілік келісім жасаудың тағы қандай артықшылықтары бар?
1. істі мәні бойынша сот шешімін шығармай аяқтау;
2. сот және өзге де шығындарды азайту;
3. құпиялылық пен іскерлік беделді сақтау;
4. өзара тиімді талаптар бойынша келісуге мүмкіндік беру (мысалы, бөліп төлеу);
5. істі қарау мерзімдерін қысқарту.

Бұл ретте ҚР АПК-нің 174-бабына сәйкес сот енжар ұстанымда болмайды, керісінше тараптардың татуласуына жәрдемдесуге және мұндай рәсімдердің артықшылықтарын түсіндіруге міндетті.

Бітімгершілік келісімнің нысаны мен мазмұны

Келісімге қойылатын талаптар ҚР АПК-нің 176-бабында бекітілген. Ол жазбаша нысанда жасалады және тараптар немесе арнайы өкілеттіктері болған жағдайда олардың өкілдері қол қояды.
Келісімде тараптар келіскен талаптар, оның ішінде міндеттемелерді орындау мерзімдері мен тәртібі көрсетілуге тиіс. Сонымен қатар заң оның мазмұнын айқындауда жеткілікті кең мүмкіндіктер береді. Атап айтқанда, тараптар мыналарды көздеуге құқылы:

1. міндеттемелерді орындауды кейінге қалдыру немесе бөліп орындау;
2. талап қою құқығын басқаға беру;
3. борышты толық немесе ішінара кешіру;
4. сот шығындарын бөлу;
5. заңға қайшы келмейтін өзге де талаптар.


Маңызды! Бітімгершілік келісім шартпен жасалмайды, ал егер келісімде сот шығындарын бөлу туралы талап көзделмесе, олар өзара өтелген болып есептеледі.

Негізгі талап – тұжырымдардың құқықтық айқындығы. Түсініксіз немесе нақты емес талаптар соттың келісімді бекітуден бас тартуына негіз болуы мүмкін.



Бітімгершілік келісімді жасасу және бекіту тәртібі

Бітімгершілік келісім сот шешім шығару үшін кеңесу бөлмесіне кеткенге дейін, кез келген сатыдағы сотта, сондай-ақ сот актісін орындау сатысында жасалуы мүмкін.

Келісімге қол қойылғаннан кейін ол міндетті түрде соттың тексеруінен өтеді. Сот:

1. келісім талаптарының заңға сәйкестігін тексереді;
2. үшінші тұлғалардың құқықтарының бұзылмайтынын бағалайды;
3. тараптарға келісім жасаудың құқықтық салдарын түсіндіреді.

Қарау нәтижесі бойынша (ҚР АПК-нің 177-бабы) сот бітімгершілік келісімді бекіту және іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы не оны бекітуден бас тарту туралы ұйғарым шығарады.

Бұл ретте егер келісім заңға қайшы келсе немесе басқа адамдардың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзса, сот оны бекітуге құқылы емес (ҚР АПК-нің 48-бабының 2-тармағы).


Бітімгершілік келісімді жасаудың және бұзудың салдары

Сот бекіткеннен кейін бітімгершілік келісім сот актісінің күшіне ие болады және орындалуға жатады.

ҚР АПК-нің 178-бабына сәйкес бітімгершілік келісім келісілген мерзімдерде ерікті түрде орындалады. Ол орындалмаған жағдайда атқарушылық парақ негізінде мәжбүрлеп орындатуға жатады.

Дауды артық шығынсыз әрі тиімді шешкіңіз келе ме? Заңгерлік кеңес алуға дәл қазір жазылыңыз.